Żołna - tropikalny klejnot Polskiego krajobrazu
Żołna zwyczajna (Merops apiaster) jest gatunkiem ciepłolubnym z rodziny żołn (Meropidae), którego zasięg lęgowy obejmuje znaczną część południowej Europy, zachodniej i środkowej Azji oraz północnej Afryki. W Polsce przez długi czas uznawana była za gatunek rzadki i lokalnie występujący, jednak od początku XXI wieku obserwuje się wyraźny wzrost liczebności i rozszerzanie zasięgu lęgowego. Obecnie krajową populację szacuje się na około 1–2 tys. par lęgowych, z największym zagęszczeniem stanowisk w południowej i centralnej części kraju.
Gatunek preferuje tereny otwarte i ciepłe, sąsiadujące z pionowymi skarpami lessowymi lub piaszczystymi, w których ptaki wykuwają nory lęgowe osiągające nawet ponad metr długości. Żołny często zasiedlają także wyrobiska piasku i żwiru oraz strome brzegi rzek. Podstawę ich diety stanowią duże owady latające, zwłaszcza przedstawiciele błonkoskrzydłych, chrząszczy i ważek.
Żołna jest gatunkiem dalekodystansowo migrującym. Ptaki gniazdujące w Polsce przylatują na lęgowiska wiosną, a jesienią odbywają przelot do zimowisk zlokalizowanych głównie w Afryce Subsaharyjskiej. Ekspansję gatunku w Polsce wiąże się z postępującym ociepleniem klimatu, zwiększoną dostępnością odpowiednich siedlisk oraz dużą plastycznością ekologiczną tego gatunku.
Ze względu na swoją biologię i wymagania siedliskowe żołna stanowi cenny wskaźnik zmian zachodzących w środowisku oraz interesujący obiekt badań nad wpływem zmian klimatycznych na rozmieszczenie ptaków w Europie.
🪶 Ciekawostki o żołnie
>> Żołna potrafi przed połknięciem usuwać żądła pszczołom i osom, uderzając zdobyczą o gałąź.
>>Gniazduje kolonijnie, a sąsiednie pary często współpracują przy obronie lęgowiska.
>> Jej intensywne, wielobarwne upierzenie sprawia, że bywa nazywana „najbarwniejszym ptakiem Europy”.
>>Nory lęgowe żołny mogą mieć ponad 1,5 m długości.
>> W ostatnich dekadach gatunek wyraźnie rozszerzył zasięg występowania w Polsce, co wiąże się m.in. z ocieplaniem klimatu i dostępnością odpowiednich siedlisk.
Bibliografia
Chylarecki, P., Sikora, A., Cenian, Z. (red.). Monitoring Ptaków Polski. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Warszawa.
Cramp, S. (red.). The Birds of the Western Palearctic, t. IV. Oxford University Press, Oxford, 1985.
del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J. (red.). Handbook of the Birds of the World, t. 6: Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, Barcelona, 2001.
Tomiałojć, L., Stawarczyk, T. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura”, Wrocław, 2003.